Türkiye'de gümrük operasyonları; GTİP (tarife) sınıflandırması, vergi hesaplama, belge kontrolü, mevzuat takibi ve beyanname hazırlığı gibi birbirinden kopuk, manuel ve hataya açık adımlardan oluşur. Yanlış bir tarife kodu veya gözden kaçan bir mevzuat değişikliği, ciddi cezalara ve gümrükte bekleyen yüklere yol açabilir. Pratik Gümrük, bu dağınık süreçleri tek bir platformda toplayarak manuel hatayı azaltmak, tekrar eden işleri otomatikleştirmek ve her adımda mevzuata uygunluk rehberliği sunmak için tasarlandı.

Temel felsefe: "AI asistandır, karar verici değildir"

Bu proje bilinçli olarak bir "AI chatbot" değildir. Yapay zeka burada yalnızca sınıflandırma, öneri, özetleme ve veri zenginleştirme için destekleyici bir katman olarak kullanılır. İş kuralları ve doğrulama mantığı backend'de deterministik olarak çalışır; her çıktı izlenebilir ve açıklanabilirdir (bir şeyin neden işaretlendiği her zaman gösterilir) ve son karar daima kullanıcıya bırakılır. Bu, hız yerine doğruluk ve denetlenebilirliği önceleyen bir B2B aracı yaklaşımıdır.

Mimari fikir: Case-driven (dosya odaklı) sistem

Sistem durumsuz (stateless) bir araç değildir. Tüm operasyonlar merkezi bir dosya (FileCase) etrafında döner: belgeler, vergi hesaplamaları, beyannameler, risk değerlendirmeleri ve GTİP kayıtları hep bir dosyaya bağlanır. Böylece bir ithalat/ihracat işleminin tüm geçmişi tek yerde, uçtan uca izlenebilir. (Tek istisna, kullanıcının önce serbestçe sorgu yapıp sonucu beğenirse bir dosyaya iliştirebildiği GTİP Tespit Merkezi'dir — bilinçli bir UX kararı.)

Modüller — derinlemesine

1. GTİP Tespit Merkezi

Platformun en zengin modülü. Kullanıcı ürünü 7 farklı yöntemle tanımlayabilir: ürün adı, görsel yükleme, barkod/GTİN, referans link, yabancı dildeki açıklama, doğrudan GTİP numarası veya teknik tanım. AI; birincil öneriyle birlikte alternatifler, her biri için güven skoru, gerekçe, 4 parçalı kod analizi, vergi tahmini (GV/KDV/İGV), risk notu ve BTB (Bağlayıcı Tarife Bilgisi) emsalleri döndürür. Yabancı dil sorguları için EN/DE/FR/ZH→TR çeviri sözlüğü, arama isabetini (RAG recall) artırır. Alt araçlar: BTB sorgulama + risk skoru, Md. 234 ceza hesabı, fasıl rehberi.

2. Vergi & Maliyet Hesabı

GTİP, menşe ve ürün verisinden deterministik, kural tabanlı vergi dökümü ve toplam maliyet üretir. TCMB'den canlı döviz kuru çeker. Burada AI değil, net iş kuralları sonucu belirler — çünkü mali sonuçlar tahmine bırakılamaz.

3. Belge Kontrol

Fatura gibi yüklenen belgelerden yapısal veri çıkarımı yapar, alanlar arası tutarsızlıkları ve eksiklikleri tespit eder. ATR, menşe, TAREKS gibi belge türleri ve şablonları destekler.

4. Mevzuat Araştırma

Kullanıcı sorgusuna kaynak gösteren mevzuat sonuçları ve özetleri döndürür. 3 katmanlı bir RAG mimarisi üzerine kuruludur (hibrit arama → AI seçici → DB doğrulama) ve 2026 TGTC resmî tarife cetveli (98 fasıl) ile beslenir. Ürün bazlı mevzuat modülü; ilgili direktifleri, gerekli belgeleri, uygunluk ölçütlerini ve İhtisas Gümrüğü uyarılarını GTİP'e göre eşleştirir.

5. Beyanname Asistanı & Takip

Yapısal veriyi beyanname taslağına dönüştürür, zorunlu alanları doğrular. T.C. Ticaret Bakanlığı BeyannameAPI ile tam entegredir; beyannameleri otomatik poll eder, özet/digest bildirimleri ve raporlar üretir.

6. Risk & Uyum

Risk skoru üretir; olası cezaları ve uyumsuzlukları (örn. İhtisas Gümrüğü zorunluluğu) önceden işaretler.

7. Dosya Yönetimi, Bildirimler, Müşavir Entegrasyonu

Tüm operasyonların merkezi; sistem ve risk uyarıları; gümrük müşavirleriyle paylaşım ve onay iş akışları. Ayrıca 6.000+ müşavir içeren bir müşavir rehberi.

Ürün etrafındaki sistem

Çekirdek uygulamanın yanında eksiksiz bir ürün ekosistemi inşa edildi: müşteriye dönük pazarlama sitesi (~26 sayfa), WYSIWYG editörlü blog sistemi (ISR ile), tamamen ayrı bir admin paneli (kullanıcı/organizasyon/abonelik/denetim yönetimi), PayTR ile abonelik & ödeme akışı (14 günlük deneme, paywall, otomatik faturalandırma cron'ları) ve müşteri portalı.

Teknik öne çıkanlar / mühendislik kararları

Frontend: Next.js 16 (App Router), React 19, TypeScript, TanStack Query, Tailwind CSS — bileşen tabanlı, ~100 sayfa.

Backend: Go (Golang), modüler monolit mimari (mikroservis karmaşıklığına bilinçli olarak girilmedi), OpenAPI uyumlu REST API. Backend her zaman tek doğruluk kaynağıdır; frontend yalnızca UX'ten sorumludur.

Veritabanı: PostgreSQL (46+ şema migration'ı ile evrimsel geliştirme).

Depolama: S3 uyumlu nesne depolama (belgeler için).

AI performansı: "Slim prompt" optimizasyonu (5K→1K token) ve SSE streaming ile ilk yanıt süresi ~9× iyileştirildi (buffered 5–12 sn → TTFB 1–2 sn); tekrar eden sorgular için yanıt cache'i (~0.3 sn).

DevOps: Docker Compose ile containerization, GitHub Actions ile otomatik migration adımlı CI/CD, Caddy reverse proxy.

Ayrıca Flutter ile bir mobil uygulama ve uçtan uca test senaryoları.

Özetle

Pratik Gümrük; düzenlenmiş, denetlenebilir iş akışlarının AI ile zenginleştirildiği, gerçek bir B2B SaaS ürünüdür. Tek bir özelliği değil, uçtan uca bir platformu — kimlik doğrulamadan ödemeye, AI sınıflandırmadan devlet API entegrasyonuna kadar — kapsar. Hissettirmesi gereken şey: "gümrük operasyonları için profesyonel bir araç" — bir yapay zeka sohbet botu değil.